Vướng mắc thông quan hàng thực phẩm: Hải quan ra hàng loạt văn bản hỏa tốc

Ngày 4/2, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) đã có Công văn hỏa tốc số 8883/CHQ-GSQL gửi các Chi cục Hải quan khu vực và Ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan, nhằm triển khai khẩn trương Công điện số 08/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tháo gỡ ngay các vướng mắc trong kiểm tra thực phẩm, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, bảo đảm thông quan kịp thời, thông suốt.

Theo Cục Hải quan, yêu cầu đặt ra là tuyệt đối không để xảy ra ách tắc, không gây phiền hà cho doanh nghiệp, nhất là trong giai đoạn cao điểm sát Tết Nguyên đán.

Cục Hải quan yêu cầu Chi cục trưởng các Chi cục Hải quan khu vực bố trí lãnh đạo và công chức ứng trực 24/7, tập trung giải quyết nhanh thủ tục đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong cao điểm cuối năm.

Đáng chú ý, thực phẩm nhập khẩu đã đầy đủ hồ sơ theo quy định và hướng dẫn của các bộ quản lý chuyên ngành được yêu cầu ưu tiên thông quan ngay, hạn chế tối đa thời gian chờ đợi tại cảng, cửa khẩu.

Cửa khẩu Kim Thành, Lào Cai.

Các Chi cục Hải quan khu vực phải báo cáo kịp thời về Cục Hải quan (qua Ban Giám sát Quản lý) những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình giải quyết thủ tục hải quan đối với mặt hàng thực phẩm nhập khẩu.

Đối với số liệu thực phẩm tồn đọng tại cảng, cửa khẩu, các đơn vị phải báo cáo định kỳ vào 8h và 13h30 hằng ngày, phân loại theo các nhóm hàng hóa quy định tại Phụ lục II, III và IV ban hành kèm theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP của Chính phủ, bao gồm: Hàng hóa đã đăng ký tờ khai nhưng chưa thông quan; hàng hóa đã đến cảng, cửa khẩu nhưng doanh nghiệp chưa đăng ký tờ khai.

Cùng với đó, Ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan được giao bố trí cán bộ trực, bảo đảm hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hoạt động thông suốt, không để gián đoạn trong đợt cao điểm này.

Cùng ngày, Cục Hải quan cũng có công văn hỏa tốc gửi Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị xem xét, hướng dẫn việc thực hiện kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng sản phẩm động vật trên cạn, sản phẩm thủy sản nhập khẩu làm thực phẩm như đã hướng dẫn trước đây tại Công văn số 358/TY-KD để giảm chi phí cho doanh nghiệp và kịp thời giải tỏa ùn tắc tại cửa khẩu.

Cũng trong ngày 4/2, Cục Hải quan cũng đã có văn bản hỏa tốc gửi Bộ Y tế, Bộ Công thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc kiểm tra an toàn thực phẩm đối với dụng cụ, bao bì chứa đựng, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Cục Hải quan cho biết, theo quy định tại các Điều 4, Điều 19, Điều 21, Điều 45, Điều 46, Điều 47 Nghị định số 46/2026/NĐ-CP thì dụng cụ, bao bì chứa đựng, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm được phân công quản lý theo lĩnh vực quản lý của từng Bộ (Y tế, Công thương, Nông nghiệp và Môi trường) quy định cụ thể tại các phụ lục II, III, IV ban hành kèm theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và phải kiểm tra an toàn thực phẩm theo các phương thức quy định tại nghị định.

Các quy định dẫn trên không thay đổi so với Nghị định số 15/2018/NĐCP, tuy nhiên theo nhiệm vụ được giao tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, các bộ đã ban hành các văn bản hướng dẫn (Thông tư số 15/2024/TT-BYT ngày 19/9/2024 của Bộ Y tế, Thông tư số 01/2024/TT-BNNPTNT ngày 2/2/2024 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và Quyết định số 1182/QĐ-BCT ngày 6/4/2021 của Bộ Công thương).

Theo đó chỉ có Thông tư số 15/2024/TT-BYT quy định mặt hàng “Hộp, bao, túi, màng bọc, bình, chai, lọ, thùng chứa, bể chứa, đồ dùng nhà bếp bằng nhựa tổng hợp”; và “núm vú của bình cho trẻ em ăn và các loại tương tự bằng cao su” phải kiểm tra Nhà nước về an toàn thực phẩm, các danh mục ban hành Thông tư số 01/2024/TT-BNNPTNT, Quyết định số 1182/QĐ-BCT không có mặt hàng dụng cụ, bao bì chứa đựng, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Hiện Nghị định số 46/2026/NĐ-CP đã có hiệu lực, tuy nhiên, các bộ chưa ban hành thông tư và quyết định hướng dẫn thi hành nghị định. Nnếu thực hiện theo quy định tại Nghị định số 46/2016/NĐ-CP thì tất cả dụng cụ, bao bì chứa đựng, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm đều phải kiểm tra an toàn thực phẩm, ví dụ như nồi, bao gói chứa đựng thực phẩm, vỏ bọc collagen, vỏ lon nhôm, đồ chứa đựng bằng kim loại, nhựa, thủy tinh...

Xét thấy hiện nay các mặt hàng như bát đĩa, xoong chảo bằng thép, bình giữ nhiệt...là các mặt hàng chứa đựng, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, không phải là thực phẩm và không thuộc nhóm sản phẩm được tiêu dùng trực tiếp, do đó có thể xem xét đây là nhóm hàng có mức độ rủi ro thấp hơn so với thực phẩm.

Do vậy, trong khi chờ các bộ ban hành văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn, Cục Hải quan đề nghị các bộ xem xét, có ý kiến đối với các mặt hàng là dụng cụ, bao bì chứa đựng, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm không thuộc danh mục hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm tại các thông tư, quyết định đã ban hành trước đây hướng dẫn Nghị định số 15/2018/NĐ-CP thì có phải kiểm tra an toàn thực phẩm hay không?

Trước đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm. Nghị định là văn bản pháp lý quan trọng, góp phần tăng cường quản lý an toàn thực phẩm theo hướng quản lý rủi ro, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trong bối cảnh có sự thay đổi về phương thức kiểm tra an toàn thực phẩm so với quy định trước đây, việc tổ chức triển khai đồng loạt công tác kiểm tra Nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu tại các cửa khẩu trong giai đoạn đầu đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Theo thống kê nhanh của Cục Hải quan, chỉ tiếng riêng trong ngày 30/1/2 tại các cửa khẩu biên giới đường bộ, đường thuỷ hiện đang ách tắc hơn 1.300 phương tiện (xe, ghe thuyền) chở nông sản tươi sống, thực phẩm chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm để được thông quan hàng hóa.

Theo Cục Hải quan, việc chưa thực hiện thông quan được các hàng hoá nêu trên do các đơn vị thực hiện kiểm tra Nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định tại Nghị định số 46/2026/NĐ-CP tạm ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm cho các lô hàng thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc từ thực vật, động vật.

Mặc dù Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP có quy định chuyển tiếp đối với việc tự công bố và đăng ký bản công bố sản phẩm, cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, tuy nhiên không có điều khoản chuyển tiếp đối với trình tự kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu để làm cơ sở ban hành thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.

Hàng hóa là thực phẩm nhập khẩu qua các cửa khẩu, đặc biệt là các cửa khẩu biên giới chủ yếu là hàng nông sản, hoa quả tươi sống, dễ hư hỏng hoặc bánh kẹo, thực phẩm có hạn sử dụng ngắn ngày nếu không được thông quan ngay trong ngày sẽ gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp, kéo theo các chi phí lưu công, lưu bãi, phạt do đình trệ giao hàng,… sẽ gây khó khăn và thiệt hại cho doanh nghiệp.

Mặt khác, nguy cơ gây ách tắc tại cửa khẩu do không giải phóng hàng hóa, phương tiện cũng tiềm ẩn các nguy cơ gây mất an toàn, an ninh khu vực biên giới đặc biệt là trong đợt cao điểm tết nguyên đán sắp đến.