Thủ tướng: Tuyệt đối không để ách hàng hóa qua cửa khẩu

Nội dung này được nêu tại Công điện số 07/CĐ-TTg của Thủ tướng Phạm Minh Chính về việc đôn đốc triển khai thực hiện nhiệm vụ phục vụ Nhân dân đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026.

Theo đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương liên quan giải quyết tốt việc lưu thông hàng hóa qua các cửa khẩu, tuyệt đối không để ách hàng hóa do yếu tố chủ quan, tháo gỡ kịp thời, hiệu quả nếu do yếu tố khách quan.

Trước đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm. Nghị định là văn bản pháp lý quan trọng, góp phần tăng cường quản lý an toàn thực phẩm theo hướng quản lý rủi ro, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trong bối cảnh có sự thay đổi về phương thức kiểm tra an toàn thực phẩm so với quy định trước đây, việc tổ chức triển khai đồng loạt công tác kiểm tra Nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu tại các cửa khẩu trong giai đoạn đầu đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Theo tổng hợp của các cơ quan chức năng, từ ngày 26/1 đến hết ngày 29/1, tại các cửa khẩu đường bộ, đường thủy và đường hàng không trên cả nước đã phát sinh tình trạng tồn đọng hơn 700 lô hàng nhập khẩu, với khối lượng khoảng 300.000 tấn, chủ yếu là nông sản tươi, sản phẩm sơ chế có nguồn gốc thực vật như rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn và một số mặt hàng thực phẩm đã qua chế biến, đóng gói sẵn.

Ảnh minh họa.

Nguyên nhân chủ yếu do Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực ngay trong khi chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về phương thức kiểm tra, trình tự lấy mẫu, thời gian kiểm nghiệm; đồng thời chưa có quy định chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu hoặc đang làm thủ tục trước thời điểm Nghị định có hiệu lực. Việc áp dụng đồng loạt phương thức kiểm tra mới với thời gian trả kết quả từ 5–7 ngày đã tạo áp lực lớn cho cơ quan kiểm tra, hệ thống kiểm nghiệm cũng như doanh nghiệp nhập khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng tươi sống, dễ hư hỏng.

Trước thông tin về tình trạng ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật và Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã chủ động phối hợp với Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) – cơ quan đầu mối của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm và là đơn vị chủ trì tham mưu trình ban hành Nghị định số 46 – để rà soát, đánh giá tình hình.

Ngay sau đó, các đơn vị đã tổ chức họp với các Cơ quan kiểm dịch thực vật vùng – là các đơn vị được giao thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật nhằm nắm bắt đầy đủ tình hình thực tế, khó khăn, vướng mắc tại từng cửa khẩu; đồng thời tổng hợp, báo cáo và đề xuất với Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường các phương án xử lý, tháo gỡ ách tắc hàng hóa.

Theo báo cáo từ các Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng – Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến chiều 31/1, tình trạng ách tắc hàng hóa tại nhiều cửa khẩu đã cơ bản được giải quyết, trong đó có các cửa khẩu trọng điểm như tại Tây Ninh và một số địa bàn khác.

Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Lê Thành Long tại Văn bản số 102/VPCP-KGVX, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có báo cáo gửi Chính phủ về các khó khăn, vướng mắc phát sinh và kiến nghị Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương sớm có văn bản hướng dẫn nhằm tháo gỡ, bảo đảm việc triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP được thống nhất, hiệu quả.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trước đây các hoạt động kiểm soát an toàn thực phẩm nông sản nhập khẩu theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP được thực hiện thông suốt, không có hiện tượng ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu. Tuy nhiên khi bắt đầu thực hiện các quy định mới tại Nghị định 46, kể từ ngày 26/1, đã xuất hiện tình trạng ùn tắc hàng hóa nhập khẩu.

Các biện pháp kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm quy định tại Nghị định 46 thay thế Nghị định 15 trước đây là cần thiết trước tình hình một số vụ việc mất an toàn thực phẩm trong thời gian vừa qua. Tuy nhiên, việc triển khai ngay Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực kể từ ngày ký gặp một số khó khăn vướng mắc.

Thứ nhất, theo quy định tại khoản 2, Điều 25 Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, tất cả các mặt hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc diện kiểm tra thông thường đều phải được kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm.

Thời gian để gửi và trả kết quả kiểm nghiệm thường kéo dài ít nhất 5-7 ngày. Kết quả kiểm nghiệm là căn cứ ban hành thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt hoặc không đạt yêu cầu nhập khẩu.

Đây là nội dung khác hoàn toàn so với Nghị định 15 (bổ sung thêm bước kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm). Trong khi đó tại các cửa khẩu, đặc biệt các cửa khẩu đường bộ hầu như không có sẵn phòng kiểm nghiệm, điều này đã gây khó khăn rất lớn cho quá trình kiểm tra.

Thứ hai, việc lựa chọn chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm từ các nhóm chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm trong hồ sơ để gửi phòng kiểm nghiệm đối với các lô hàng nhập khẩu cũng chưa có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc lựa chọn và số lượng chỉ tiêu, vì thế cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu chưa có căn cứ để xác định chỉ tiêu và số lượng chỉ tiêu phải thực hiện kiểm tra.

Thứ ba, hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu là hàng hóa nông sản tươi sống (sản phẩm không phải công bố hợp quy) phải có thành phần hồ sơ là bản tiêu chuẩn sản phẩm.

Đây là quy định mới so với Nghị định 15/2018/NĐ-CP và chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu hay nội dung bắt buộc phải công bố trong bản tiêu chuẩn sản phẩm, vì thế cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu gặp khó khăn trong quá trình thẩm định hồ sơ.

Thứ tư, hàng nông sản nhập khẩu đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán này hầu hết là hàng tươi sống, trong khi điều kiện, hạ tầng kho bãi bảo quản ở các cửa khẩu đều chưa thể đáp ứng dẫn đến việc hàng hóa ùn tắc và dễ bị hư hỏng, làm thiệt hại đến lợi ích của doanh nghiệp.

Trong khi đó, Nghị định số 46/2026/NĐ-CP không có quy định doanh nghiệp được phép đưa hàng về kho tự bảo quản trong thời gian đợi kết quả kiểm nghiệm an toàn thực phẩm.

Nhằm kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc nêu trên, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa thực phẩm đặc biệt trong thời gian sắp đến Tết Nguyên đán, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Thủ tướng, Phó Thủ tướng giao Bộ Y tế là cơ quan đầu mối phối hợp với các bộ, ngành có liên quan để rà soát, sửa đổi ngay Nghị định số 46/2026/NĐ-CP đảm bảo tính khả thi.

Trong thời gian chưa sửa đổi Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Thủ tướng giao Bộ Y tế chủ trì, phối hợp bộ, ngành có liên quan có văn bản hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định 46 cho phù hợp với thực tiễn.

Đồng thời giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiến hành các thủ tục phân cấp việc thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc lĩnh vực quản lý về địa phương để tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân nhập khẩu và tạo thuận lợi, đồng bộ trong quá trình thực hiện.