Nguy cơ lan truyền dịch bệnh do virus Nipah tại Việt Nam ở mức thấp

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh do virus Nipah ghi nhận rải rác ca bệnh ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn.

Tại Ấn Độ, các trường hợp nhiễm virus Nipah đã được ghi nhận nhiều lần từ năm 2001 với các đợt bùng phát ở Tây Bengal năm 2001, 2007 và ở bang Kerala năm 2018.

Thời điểm hiện nay, Ấn Độ đã qua nhiều ngày không ghi nhận trường hợp mắc mới và chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah ở các nước trong khu vực.

Ông Hoàng Minh Đức cho biết, qua trao đổi nhanh với tổ chức WHO tại Việt Nam cho biết, nguy cơ lan truyền dịch bệnh do virus Nipah đối với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam cũng như trên phạm vi toàn cầu ở mức thấp.

Tại Việt Nam, đến nay chưa từng ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah ở người và nguy cơ bệnh xâm nhập vào nước ta là thấp do ổ dịch tại Ấn Độ đã được khoanh vùng khống chế. Bên cạnh đó, bệnh lây truyền chủ yếu từ động vật sang người và cho đến nay tại Việt Nam cũng chưa từng ghi nhận dịch bệnh ở động vật.

Ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế).

Tuy nhiên, Cục Phòng bệnh nhận định, không loại trừ khả năng có thể ghi nhận trường hợp bệnh xâm nhập về từ vùng có dịch ở Ấn Độ (đặc biệt trong thời gian tới vào dịp Tết Nguyên đán, mùa Lễ hội đầu năm 2026 có sự gia tăng giao lưu đi lại của người dân và khách du lịch) hoặc mầm bệnh lây truyền từ sự di cư của động vật hoang dã.

Ông Hoàng Minh Đức cũng nhấn mạnh, thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với tổ chức WHO và các quốc gia thông qua Cơ quan Đầu mối quốc gia thực hiện điều lệ y tế quốc tế để cập nhật tình hình dịch bệnh, các biện pháp phòng, chống trên thế giới và kịp thời chỉ đạo các địa phương thực hiện các biện pháp phòng, chống và tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả.

Đồng thời, Bộ Y tế cũng tiếp tục chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác giám sát, phát hiện các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh ngay tại cửa khẩu, các cơ sở y tế và tại cộng đồng để quản lý, thu dung, điều trị kịp thời; tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở y tế.

Đồng thời khoanh vùng xử lý triệt để ngay từ trường hợp đầu tiên, không để dịch bệnh lây lan trong cộng đồng, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu năm 2026.

Bộ Y tế cũng sẽ tổ chức các đoàn công tác kiểm tra, giám sát việc triển khai thực hiện công tác phòng, chống dịch tại các địa phương, đặc biệt tại các tỉnh, thành phố trọng điểm, tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện.

Ngành Y tế cũng sẽ tiếp tục rà soát, tăng cường năng lực xét nghiệm để sẵn sàng phục vụ công tác giám sát, dự báo, đáp ứng hiệu quả với dịch bệnh; thông tin kịp thời tình hình dịch bệnh và các biện pháp phòng, chống tới các cơ quan truyền thông và cộng đồng để người dân không hoang mang lo lắng, đồng thời chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp.

Cũng nhận định về vấn đề này, PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho rằng, với Việt Nam, nguy cơ được nhìn nhận ở 2 khía cạnh.

Thứ nhất là nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài thông qua người đi về từ vùng đang có dịch, không chỉ riêng Ấn Độ mà cả những quốc gia từng ghi nhận virus Nipah lưu hành.

Thứ hai, Việt Nam nằm trong khu vực Nam Á và Đông Nam Á, nơi có sự phân bố của các loài dơi ăn quả - ổ chứa tự nhiên của virus. Dù đến nay chưa ghi nhận ca bệnh nào, nhưng về mặt dịch tễ học, vẫn cần giám sát nguy cơ virus lưu hành trong quần thể động vật, đặc biệt là dơi và có thể là lợn - vật chủ trung gian có thể làm tăng nguy cơ lây sang người.

Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, nên công tác giám sát phải được thực hiện đồng thời trên cả người và động vật và tất nhiên căn cứ vào sự xuất hiện yếu tố dịch tễ để thực hiện các biện pháp giám sát phù hợp. Chúng ta không chủ quan, nhưng cũng không nên quá lo lắng.

"Bệnh do virus Nipah sẽ không có nguy cơ bùng dịch lớn tại Việt Nam nếu chúng ta thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa", ông Trần Đắc Phu nhận định.

Theo ông Trần Đắc Phu, để chủ động phòng chống bệnh do virus Nipal, người dân nên hạn chế đến khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết; tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi về từ vùng dịch.

Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ hoặc rối loạn ý thức, cần đến ngay cơ sở y tế để được xét nghiệm xác định chẩn đoán chính xác, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo rõ tiền sử dịch tễ.

Đối với những bệnh nhân nhập viện trong nước, không có yếu tố đi từ vùng dịch về nhưng có triệu chứng nghi ngờ, cũng cần được đưa vào diện giám sát.

Người dân cũng cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa thông thường như ăn chín, uống sôi; rửa tay với xà phòng; rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bị động vật như dơi, chim cắn hoặc gặm nhấm; hạn chế tiếp xúc với động vật có nguy cơ cao; bảo đảm vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ.

Những biện pháp này không chỉ giúp phòng virus Nipah mà còn góp phần giảm nguy cơ nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Hiện tại, vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vaccine phòng bệnh do virus Nipal.