Huyền tích về Đức Thánh Mẫu Phan Thị Cù

Ngày 26/1, xã Thanh Thủy (Phú Thọ) long trọng tổ chức Lễ giỗ Đức Thánh Mẫu Phan Thị Cù – một nghi lễ truyền thống có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống văn hóa, tâm linh của nhân dân địa phương.

Không chỉ đơn thuần là một nghi lễ tưởng niệm, Lễ giỗ Đức Thánh Mẫu Phan Thị Cù còn là sự kết tinh của huyền sử, tín ngưỡng dân gian và ý thức cộng đồng được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Theo các nguồn huyền tích lưu truyền, Đức Thánh Mẫu có tên húy là Phan Thị Cù, quê làng La Phù.

Truyền thuyết kể rằng bà vốn là con gái Thiên đế, trong một lần du ngoạn xuống hạ giới hóa thành rắn và gặp nạn, được vợ chồng ông Phan Húy Trọng và bà Lỗ Thị Đam cứu giúp. Để trả ơn, Thiên đế cho bà đầu thai làm con gái của gia đình họ Phan.

Đồng chí Bí thư Đảng uỷ xã Thanh Thủy - Trịnh Hùng Sơn và các đại biểu dâng hương tưởng nhớ công đức Đức Thánh mẫu

Hình tượng Phan Nương – Thị Cù hiện lên vừa mang vẻ đẹp siêu phàm, vừa gần gũi với chuẩn mực đạo đức truyền thống của người phụ nữ Việt Nam: hiếu thảo, nhân hậu, nặng nghĩa ân tình. Dù kết duyên với Thủy Đế Động Đình, bà vẫn lựa chọn ở lại cõi trần để phụng dưỡng cha mẹ. Những thử thách, điều tiếng mà bà phải chịu đựng khi mang thai càng làm nổi bật phẩm chất hy sinh và đức độ của nhân vật được nhân dân tôn thờ như một vị Thánh Mẫu che chở cho dân làng.

Việc Đức Thánh Mẫu sinh ra bọc năm người con, các con hóa thân thành thủy thần trấn giữ sông nước, giúp dân trừ tai họa, phản ánh rõ nét ước vọng của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng: mong mưa thuận gió hòa, sông ngòi yên ổn, đời sống bình an.

Riêng người con út – Đệ Tam Thủy Thần ở lại cùng mẹ cai quản vùng sông nước La Phù, gắn trực tiếp huyền tích với không gian sinh tồn của cộng đồng địa phương. Những câu chuyện về việc Thánh Mẫu dạy dân trồng dâu, nuôi tằm, trừ diệt thủy quái không chỉ mang màu sắc huyền thoại mà còn gửi gắm thông điệp về lao động, sản xuất và khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người.

Lễ Tế Đức Thánh Mẫu Phan Thị Cù

Trải qua các triều đại, từ thời Hùng Vương đến các triều vua về sau, do sự linh thiêng và những “linh ứng” trong tâm thức dân gian, Đức Thánh Mẫu được nhà nước phong kiến nhiều lần gia phong với những mỹ tự tôn vinh. Điều này cho thấy sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và hệ thống chính thống, đồng thời khẳng định vị trí đặc biệt của Thánh Mẫu Phan Thị Cù trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Ngày nay, Lễ giỗ Đức Thánh Mẫu tổ chức hằng năm vào mùng 8 tháng chạp không chỉ là dịp để nhân dân làng La Phù và xã Thanh Thủy bày tỏ lòng tri ân, tưởng nhớ công đức tiền nhân, mà còn là không gian văn hóa giúp các thế hệ hôm nay hiểu hơn về cội nguồn, lịch sử và bản sắc quê hương.

Trong bối cảnh hiện đại hóa, lễ hội truyền thống này góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể, củng cố sự gắn kết cộng đồng và nuôi dưỡng đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Có thể khẳng định, Lễ giỗ Đức Thánh Mẫu Phan Thị Cù không chỉ là một sự kiện tâm linh, mà còn là biểu tượng của chiều sâu văn hóa và lịch sử địa phương, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của nhân dân xã Thanh Thủy, đồng thời khẳng định sức sống bền bỉ của các giá trị truyền thống trong dòng chảy xã hội đương đại.