Cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước còn tình trạng lợi ích nhóm

Tại phiên thảo luận xã hội ngày 30/5, các Đại biểu Quốc hội đã phát biểu quan tâm đến việc thoái vốn Nhà nước, cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước.

Theo đó, Đại biểu Nguyễn Trường Giang (đoàn Đắk Lắk) cho rằng công tác cơ cấu lại, sắp xệp, đổi mới, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, thoái vốn đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được, công tác cổ phần hóa vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như việc phê duyệt phương án cơ cấu lại các doanh nghiệp nhà nước ở một số bộ, ngành, địa phương chậm; số lượng doanh nghiệp cổ phần hóa chậm dần đều qua các năm, không đạt kế hoạch đề ra...

Lấy dẫn chứng, Đại biểu Nguyễn Trường Giang cho biết, số lượng doanh nghiệp cổ phần hóa chậm dần đều qua các năm. Cụ thể, 64 doanh nghiệp phải cổ phần hóa trong năm 2018 thì chỉ có 12 doanh nghiệp hoàn thành, tương đương đạt 17% kế hoạch, 35 đơn vị chuyển sang năm 2019, 12 doanh nghiệp chuyển sang 2020 và 6 đơn vị không rõ thời gian hoàn thành.

Nhiều sai phạm trong cổ phần hóa cảng Quy Nhơn.

Lý giải nguyên nhân, theo Đại biểu Giang là do nhiều doanh nghiệp phải cổ phần hóa có quy mô lớn, nhiều tài sản lớn nên xác định giá trị doanh nghiệp khó khăn, các quy định chưa xử lý triệt để xác định giá trị doanh nghiệp nên thời gian xây dựng phương án kéo dài, nhiều cấp ngành chưa chủ động, còn tình trạng lợi ích nhóm, tham nhũng, xác định và xử lý trách nhiệm khi có sai phạm chưa kịp thời.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang nêu ví dụ về tình trạng cổ phần hóa thiếu công khai, minh bạch và còn lợi ích nhóm, điển hình như vụ cổ phần hóa cảng Quy Nhơn, không đúng đề án tái cơ cấu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Trong chuyển nhượng vốn Bộ Giao thông vận tải ban hành hai văn bản trái phép, khiến Thanh tra Chính phủ kiến nghị thu hồi.

Theo ông Giang, tại thương vụ cổ phần hóa cảng Quy Nhơn, Bộ Giao thông vận tải chưa làm đúng chức năng, nhiệm vụ để xảy ra nhiều sai phạm trong quá trình bán vốn. Theo kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ, quá trình chuyển nhượng vốn Bộ đã ban hành 2 văn bản trái quy định, bán vốn hơn 75% cảng Quy Nhơn cho Công ty Hợp Thành. Thanh tra Chính phủ sau đó đã yêu cầu thu hồi 2 văn bản trái luật này và yêu cầu Vinalines phải thanh toán các khoản tiền cho cổ đông để thu hồi lại tỷ lệ hơn 75% vốn đã bán.

"Đây là sự vi phạm của cơ quan quản lý Nhà nước", ông Giang nói và đề nghị Chính phủ chỉ đạo đẩy nhanh cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước, khẩn trương xác định giá trị doanh nghiệp và xử lý nghiêm trách nhiệm cá nhân, tổ chức để xảy ra sai phạm.

Một trường hợp khác được ông Giang nói đến là Tổng công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex) cổ phần hoá thành công nhưng lại phát sinh những tranh chấp, kiện tụng của các nhóm cổ đông sở hữu, ảnh hưởng tới sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và niềm tin của nhà đầu tư.

Trước những bất cập trên, Đại biểu Nguyễn Trường Giang đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo kế hoạch đề ra. Đồng thời thực hiện công khai, minh bạch, khẩn trương xác định giá trị doanh nghiệp, có lộ trình thời gian cụ thể để cổ phần hóa, thoái vốn; có hình thức xử lý kỷ luật nghiêm minh đối với những tổ chức, cá nhân cố tình trì hoãn, không thực hiện cổ phần hóa cũng như cơ quan, tổ chức, cá nhân lợi dụng chức vụ, quyền hạn can thiệp trái pháp luật vào quá trình cổ phần hóa, thoái vốn tại doanh nghiệp.

Đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo kế hoạch đề ra. Thực hiện công khai, minh bạch, khẩn trương xác định giá trị doanh nghiệp, có lộ trình thời gian cụ thể để cổ phần hóa, thoái vốn. Có hình thức xử lý kỷ luật nghiêm minh đối với những tổ chức, cá nhân cố tình trì hoãn, không thực hiện cổ phần hóa cũng như cơ quan, tổ chức, cá nhân lợi dụng chức vụ, quyền hạn can thiệp trái pháp luật vào quá trình cổ phần hóa, thoái vốn tại doanh nghiệp.