Khởi tố mới 2.336 vụ vi phạm về môi trường trong 3 năm

Chiều 26/9, tiếp tục phiên họp thứ 49, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp xem xét báo cáo kết quả giám sát của Đoàn giám sát của Quốc hội về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành”.

Trước đó, tại kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 130/2024/QH15 về chương trình giám sát của Quốc hội năm 2025, trong đó quyết định giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành”.

Mục đích chuyên đề giám sát nhằm đánh giá việc ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, chỉ rõ những hạn chế, bất cập, nguyên nhân và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân; kiến nghị, đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường và các quy định khác của pháp luật có liên quan, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường và xử lý trách nhiệm đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy trình bày báo cáo giám sát.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy cho biết, Đoàn đã tổ chức 2 phiên họp; 3 đoàn công tác giám sát tại 9 tỉnh, thành phố (sau sáp nhập); làm việc với 8 bộ, Thanh tra Chính phủ và 4 tập đoàn, tổng công ty với sự tham gia của các bộ, ngành, cơ quan liên quan; tổ chức 4 hội thảo tham vấn ý kiến các chuyên gia, cơ quan, tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp để có thêm thông tin, luận cứ phục vụ xây dựng báo cáo kết quả giám sát.

Qua giám sát cho thấy, việc ban hành và thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, quan trọng, tích cực.

Việc ban hành chính sách, pháp luật đã thể chế hóa, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn.

Quang cảnh phiên họp.

Các mục tiêu, chỉ tiêu về môi trường đã cơ bản đạt được theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, 3/5 chỉ tiêu đã vượt kế hoạch đặt ra cho năm 2025; chỉ số phát triển bền vững của Việt Nam đứng thứ 54/166 quốc gian (năm 2024), tăng 24 bậc so với năm 2016, xếp thứ hai trong ASEAN.

Ngân sách Nhà nước chi cho sự nghiệp môi trường luôn được đảm bảo không thấp hơn 1% tổng chi ngân sách Nhà nước, với xu hướng tăng qua các năm (năm 2024 đạt 1,12%). Nguồn lực xã hội hóa và đầu tư từ doanh nghiệp cho bảo vệ môi trường cũng có những chuyển biến tích cực. Từ năm 2022 đến nay đã ban hành thêm 41 quy chuẩn Việt Nam và 61 tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường.

Nhiều chỉ tiêu quan trọng trong thực thi và kiểm soát ô nhiễm vượt mục tiêu như: Tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 97,26%, vượt chỉ tiêu 90% đặt ra cho năm 2025; tỷ lệ khu công nghiệp, khu chế xuất có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt 94,9%, vượt chỉ tiêu 92% đặt ra cho năm 2025; tỷ lệ che phủ rừng đạt 42,02%, vượt chỉ tiêu duy trì 42% năm 2025.

Giai đoạn 2022-2024, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Nông nghiệp và Môi trường) đã thanh tra 812 cơ sở, xử phạt 348 cơ sở với tổng số tiền 96,7 tỷ đồng. Các địa phương đã xử phạt 14.863 vụ với tổng số tiền 643 tỷ đồng.

Kiểm toán Nhà nước đã thực hiện 12 cuộc kiểm toán, chỉ ra nhiều hạn chế, bất cập trong quản lý môi trường tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp, nhà máy nhiệt điện; trong quản lý và sử dụng kinh phí bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, lực lượng Cảnh sát môi trường đã phát hiện, khởi tố mới 2.336 vụ/2.935 bị can trong giai đoạn 2022-2024, tội phạm về môi trường diễn biến phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Việc sử dụng, tận dụng chất thải thay thế tài nguyên, kinh tế tuần hoàn như đồng xử lý chất thải trong lò nung xi măng, tận dụng nhiệt dư từ đốt rác, sản xuất xi măng để phát điện, tái chế, tái sử dụng tro, xỉ, thạch cao làm nguyên liệu đã từng bước được chú trọng. Chất lượng môi trường nhìn chung được cải thiện, đặc biệt là chất lượng môi trường đất, môi trường nước mặt một số lưu vực sông chính, nước biển ven bờ, nước dưới đất.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo giám sát chỉ rõ hạn chế, bất cập về chính sách, pháp luật và việc thực hiện chính sách, pháp luật về môi trường như: chưa quy định thẩm quyền hướng dẫn một số nội dung (như trách nhiệm hướng dẫn thẩm định kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính); chậm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết một số nội dung liên quan tới thành lập thị trường các-bon trong nước, kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn; nhiều địa pưhowng chưa hoặc chậm văn bản thuộc thẩm quyền.

Một số quy định chưa đồng bộ giữa Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các luật khác; việc ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, định mức kinh tế - kỹ thuật còn lạc hậu, chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế tuần hoàn, đặc biệt đối với hoạt động tái sử dụng nước thải, chất thải rắn; triển khai chính sách mới về phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải rắn sinh hoạt chưa bảo đảm đúng lộ trình quy định từ ngày 1/1/2025.

Tình trạng ô nhiễm môi trường một số nơi vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt là ô nhiễm không khí, bụi mịn tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh; chất lượng môi trường một số đoạn sông tập trung khu vực đông dân cư còn phức tạp. Ngoài ra, việc lập quy hoạch tổng thế quốc gia, quy hoạch bảo vệ môi trường quốc gia, quy hoạch vùng, tỉnh còn chậm, ảnh hưởng đến triển khai chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia.

Đồng thời, việc đầu tư đồng bộ hạ tầng thu gom, xử lý nước thải đô thị chưa được quan tâm đúng mức (chỉ khoảng 18% tổng lượng nước thải đô thị được thu gom, xử lý). Hạ tầng kỹ thuật xử lý chất thải rắn sinh hoạt còn lạc hậu, hình thức chôn lấp trực tiếp vẫn chiếm tỷ lệ cao (62%). Còn xảy ra tình trạng đơn thư khiếu nại, tố cáo về môi trường phức tạp, liên quan đến xả thải của cơ sở chăn nuôi, hoạt động tập kết/xử lý rác thải.