Hoàn thiện hệ thống pháp luật đi trước, mở đường cho kiến tạo phát triển đất nước

Phát biểu tham luận tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quốc hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, sáng 25/9, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Ngô Trung Thành cho biết, trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia, pháp luật luôn giữ vai trò trụ cột, tiên quyết để bảo đảm trật tự, công bằng và “định hướng” phát triển cho tương lai.

Trong suốt gần 80 năm qua, hệ thống pháp luật nước ta, với trung tâm là các bản Hiến pháp và các đạo luật đã không ngừng được xây dựng, ban hành và hoàn thiện đồng bộ, trở thành cơ sở, nền tảng pháp lý vững chắc để đất nước giành được độc lập, thống nhất và vững bước trên con đường phát triển nhanh, bền vững, đạt được nhiều thành tựu to lớn.

Đặc biệt, trước mỗi bước ngoặt, điểm nút của lịch sử, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự chuẩn bị kỹ càng, chu đáo của Chính phủ và các cơ quan, Quốc hội luôn kịp thời ban hành những quyết sách trọng đại, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đi trước mở đường, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Hệ thống pháp luật Việt Nam không chỉ được hoàn thiện theo hướng ngày càng bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ, mà còn phản ánh trung thực khát vọng, ý chí và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Đây chính là bài học kinh nghiệm sâu sắc và quý báu, góp phần giữ vững độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, đồng thời tạo nên động lực mạnh mẽ tiếp tục cho công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển toàn diện đất nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, trước yêu cầu ngày càng cao của giai đoạn phát triển mới của đất nước, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động lập pháp của Quốc hội còn có những hạn chế, bất cập, như chất lượng, tính ổn định, tính dự báo của một số đạo luật chưa cao; chưa kịp thời ban hành luật điều chỉnh những vấn đề mới nhằm tạo khung khổ pháp lý thuận lợi để thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút và khơi thông nguồn lực đầu tư cho phát triển.

Đại hội đại biểu Đảng bộ Quốc hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, sáng 25/9. Ảnh: Media Quốc hội.

Đặc biệt là vẫn còn có những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu đồng bộ hoặc có cách hiểu khác nhau, thủ tục hành chính rườm rà, dẫn đến khó khăn trong quá trình thực thi, gây thất thoát, lãng phí nguồn lực…

“Những tồn tại, hạn chế nêu trên nếu không sớm khắc phục sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước, làm suy giảm niềm tin, tính minh bạch, ổn định của môi trường pháp lý, cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”, đồng chí Ngô Trung Thành nêu rõ.

Theo ông Thành, đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình phát triển bứt phá, giàu mạnh, hùng cường dưới sự lãnh đạo của Đảng, trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, sánh vai với các cường quốc năm châu.

Để thực hiện mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi, mở đường cho kiến tạo phát triển, huy động mọi người dân và doanh nghiệp tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội và đến năm 2045, nước ta có hệ thống pháp luật chất lượng cao, hiện đại, tiệm cận chuẩn mực, thông lệ quốc tế, tiên tiến và phù hợp với thực tiễn đất nước như Nghị quyết số 66-NQ/TW đề ra, công tác lập pháp của Quốc hội cần phải được tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, nâng cao chất lượng, hiệu quả để cùng Chính phủ, các ngành, các cấp xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật “đi trước mở đường”, thực sự trở thành khâu đột phá của đột phá, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Để hiện thực hóa yêu cầu này, Đảng ủy Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cần xác định việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trở thành khâu đột phá của đột phá là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, hàng đầu của Đảng bộ Quốc hội nhiệm kỳ 2025-2030.

Cụ thể, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan, tổ chức trình dự án luật cần tiếp tục quán triệt sâu sắc, tổ chức thực hiện hiệu quả yêu cầu của Nghị quyết số 66-NQ/TW, chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật; lãnh đạo, chỉ đạo soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, xem xét, thông qua các đạo luật vừa bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển, dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, phát huy dân chủ, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân...

Việc đổi mới tư duy lập pháp sẽ tác động trực tiếp tới hệ thống pháp luật và các nhiệm vụ lập pháp trong giai đoạn tới. Vì vậy, các cơ quan cần tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, khẩn trương nghiên cứu hoàn thiện mô hình cấu trúc hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, xây dựng Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật đến năm 2045, trước mắt là định hướng công tác lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI nhằm tạo lập cơ sở chính trị - pháp lý vững chắc cho công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật của Quốc hội nhiệm kỳ tới cũng như các nhiệm kỳ tiếp theo.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Ngô Trung Thành phát biểu tham luận tại đại hội. Ảnh: Media Quốc hội.

Dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy Quốc hội cần tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp và thường xuyên đối với hoạt động lập pháp của Quốc hội; tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới mạnh mẽ hơn nữa công tác xem xét, cho ý kiến, thảo luận, tranh luận, biểu quyết thông qua các dự án luật.

Đảng ủy các cơ quan của Quốc hội cần tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới và thực hiện hiệu quả công tác thẩm tra, tham mưu chỉnh lý, hoàn thiện các dự án luật, nghị quyết bảo đảm chất lượng trình Quốc hội thông qua.

Theo đó, cần tiếp tục tập trung đổi mới phương thức thẩm tra, chỉnh lý dự án luật, nghị quyết theo hướng phối hợp, tiếp cận từ sớm, từ xa, nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu, bám sát thực tiễn, giải quyết có hiệu quả những vấn đề thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội đặt ra.

Việc thẩm tra, chỉnh lý các dự án luật phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu về nội dung theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật phải luôn chú trọng làm rõ, bảo đảm xử lý hiệu quả 7 yêu cầu: Quán triệt sâu sắc yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp; thể chế hóa đúng đắn và đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng; xác định đầy đủ và xử lý toàn diện, đồng bộ những hạn chế, bất cập có nguyên nhân do quy định của pháp luật; thực hiện triệt để phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính; thực sự đặt Nhân dân ở vị trí trung tâm; thúc đẩy ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; bảo đảm yêu cầu kiến tạo, khơi thông và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực phát triển.

"Chỉ khi thực hiện đầy đủ các yêu cầu trên, văn bản được Quốc hội thông qua mới bảo đảm được tính đúng đắn, khả thi và ổn định lâu dài, đáp ứng yêu cầu kiến tạo phát triển, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống pháp luật và đối với Quốc hội", ông Thành nói.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị Đảng ủy Chính phủ, các cơ quan, tổ chức trình dự án luật tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo cơ quan soạn thảo chủ động đề xuất, chuẩn bị có chất lượng các dự án luật; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội trong thẩm tra, chỉnh lý hoàn thiện các dự thảo luật trình Quốc hội thông qua.

Trong đó cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện và bao quát của cấp ủy, tổ chức đảng, đặc biệt là vai trò, trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu đối với công tác soạn thảo, thẩm định các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết. Xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên của từng cơ quan, đơn vị; coi kết quả thực hiện công tác này là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu.

Đồng thời tập trung rà soát, xác định và đề xuất trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung, ban hành mới luật, pháp lệnh, nghị quyết giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn, vướng mắc có nguyên nhân do quy định của pháp luật, bảo đảm hoàn thành việc này theo đúng yêu cầu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW và tại các luật, nghị quyết của Quốc hội để sớm giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khuyến khích sáng tạo và khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển.

Đảng ủy Chính phủ cần chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tập trung nâng cao chất lượng công tác soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết, xác định đây là khâu có ý nghĩa quan trọng trong toàn bộ quy trình lập pháp, bởi khó có thể có một đạo luật tốt nếu ngay từ giai đoạn soạn thảo đã không được chuẩn bị công phu, khoa học và bảo đảm chất lượng.

Ông Thành cũng đề nghị các cán bộ, công chức, đảng viên thuộc Đảng bộ Quốc hội tiếp tục phát huy truyền thống, không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, giữ gìn phẩm chất đạo đức, tâm huyết với sự nghiệp xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đề cao trách nhiệm, tận tâm phục vụ hiệu quả hoạt động của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội.

Xác định rõ lập pháp là chức năng trung tâm của Quốc hội, từ đó chủ động nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích, tổng hợp và phản biện chính sách; nắm vững quy trình lập pháp, thành thạo kỹ năng thẩm tra, chỉnh lý văn bản; thường xuyên nắm bắt thực tiễn, cập nhật kiến thức mới về kinh tế - xã hội, pháp luật quốc tế để phục vụ ngày càng hiệu quả hơn hoạt động lập pháp của Quốc hội.

Đặc biệt cần thấm nhuần tinh thần “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung”; đồng thời, khắc ghi lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm; việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh”. Đây chính là kim chỉ nam cho đội ngũ cán bộ, công chức, đảng viên chúng ta rèn luyện, phấn đấu, cống hiến, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác lập pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.