Hà Nội xóa bỏ 231 chợ cóc: Đẹp mặt phố thị, sạch sẽ bàn ăn

Chợ cóc – “mảng xám” trong bức tranh đô thị

Theo rà soát của các cơ quan chức năng, đến cuối năm 2025, Hà Nội còn 231 chợ cóc, chợ tạm tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, phân bố rải rác tại các phường, xã, đặc biệt ở những khu vực dân cư đông đúc, các tuyến đường kết nối trục chính hoặc khu vực đang trong quá trình đô thị hóa nhanh.

Chợ cóc tràn ra Quốc lộ 32 (ảnh chụp chiều 6/1)

Đa số các chợ cóc hình thành tự phát, không nằm trong quy hoạch mạng lưới chợ, chiếm dụng vỉa hè, lòng đường, thậm chí cả lối ra vào khu dân cư. Trung bình mỗi điểm chợ có từ 20–50 hộ kinh doanh nhỏ lẻ, họp vào các khung giờ cao điểm sáng sớm và cuối chiều, trùng với thời điểm lưu lượng giao thông tăng mạnh. Theo thống kê chuyên ngành, tại một số tuyến phố, việc họp chợ tự phát khiến mặt cắt giao thông bị thu hẹp từ 30–50%, làm gia tăng nguy cơ ùn tắc và tai nạn.

Không gian đô thị vì thế bị “băm nhỏ” bởi những điểm buôn bán tạm bợ. Người đi bộ buộc phải xuống lòng đường, xe cộ phải luồn lách qua các sạp hàng, thúng mủng. Nhiều tuyến phố vốn đã chật hẹp lại trở thành “điểm đen” về trật tự an toàn giao thông chỉ vì vài chục mét chợ cóc tồn tại cố hữu.

Vấn đề an toàn thực phẩm là bài toán nan giải tại các chợ cóc

Bên cạnh đó là vấn đề môi trường. Mỗi chợ cóc phát sinh trung bình 50–100kg rác thải mỗi ngày, chủ yếu là rác hữu cơ, bao bì thực phẩm. Do không có điểm tập kết và thu gom cố định, rác thường bị bỏ lại ngay trên vỉa hè, cống rãnh sau khi chợ tan, gây mùi hôi, mất vệ sinh và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của người dân xung quanh.

Đáng lo ngại nhất là câu chuyện vệ sinh an toàn thực phẩm. Thực phẩm bày bán tại chợ cóc hầu như không được kiểm soát về nguồn gốc, điều kiện bảo quản. Rau củ, thịt cá đặt sát mặt đất, phơi ngoài trời, tiếp xúc trực tiếp với bụi bẩn và khí thải phương tiện giao thông. Những nguy cơ ấy âm thầm đi thẳng vào bữa ăn hàng ngày của hàng nghìn hộ gia đình.

Từ tiện lợi dân sinh, chợ cóc dần trở thành “mảng xám” trong bức tranh đô thị, đặt ra yêu cầu phải xử lý căn cơ, dứt điểm.

Quyết tâm chính trị và cách làm bài bản

Trước thực trạng đó, Hà Nội đã xây dựng lộ trình xóa bỏ toàn bộ 231 chợ cóc, chợ tạm trên địa bàn trong giai đoạn 2025–2027. Theo kế hoạch, nhiều điểm chợ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao thông, môi trường và an toàn thực phẩm sẽ được xử lý dứt điểm ngay trong năm 2026.

Điểm khác biệt của đợt triển khai này là cách tiếp cận đồng bộ, có chiều sâu. Trách nhiệm không chỉ dừng ở lực lượng chức năng, mà được giao cụ thể cho từng cấp chính quyền cơ sở, từng phường, xã. Kết quả dẹp chợ cóc được xác định là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá năng lực quản lý trật tự đô thị và trách nhiệm người đứng đầu.

Chợ cóc làm hạn chế giao thông (ảnh chụp một chợ cóc trên địa bàn phường Xuân Phương chiều 6/1)

Thành phố cũng đồng thời rà soát lại hệ thống chợ hiện có. Hiện nay, Hà Nội có hơn 450 chợ truyền thống, song không ít chợ xuống cấp, hoạt động chưa hiệu quả, chưa thu hút được tiểu thương và người dân. Việc dẹp chợ cóc vì thế không thể tách rời nhiệm vụ nâng cấp, cải tạo chợ, bố trí thêm các điểm kinh doanh hợp pháp, bảo đảm nhu cầu mua bán hàng ngày của người dân.

Ở góc độ chuyên môn, ông Trần Hữu Minh, Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, cho rằng: “Chợ cóc chiếm dụng vỉa hè, lòng đường làm gia tăng nguy cơ mất an toàn giao thông. Khi không gian công cộng được trả lại đúng chức năng, người đi bộ an toàn hơn, dòng xe lưu thông thông suốt hơn. Đây là lợi ích trực tiếp và rất rõ ràng.”

Không chỉ siết quản lý, nhiều địa phương còn chú trọng công tác vận động, tuyên truyền. Trước khi giải tỏa, các phường, xã tiến hành thống kê số hộ kinh doanh, nắm rõ hoàn cảnh, từ đó bố trí phương án chuyển đổi phù hợp. Cách làm này giúp hạn chế xung đột, tạo sự đồng thuận ngay từ cơ sở, thay vì xử lý mang tính đối phó, ngắn hạn như trước đây.

Người dân đồng thuận, tiểu thương thích ứng

Những thay đổi sau khi dẹp chợ cóc đã dần hiện hữu ở nhiều khu dân cư. Tại phường Xuân Phương, nơi từng tồn tại một điểm chợ cóc kéo dài nhiều năm, bà Nguyễn Thị Nghĩa, người dân sinh sống trong khu vực, cho biết: “Trước đây, cứ đến giờ chợ là đường tắc, rác thải vương vãi. Giờ dẹp rồi, đường thông thoáng hơn, đi lại an toàn, nhà cửa cũng sạch sẽ hơn hẳn.”

Theo bà Nghĩa, ban đầu người dân cũng lo bất tiện, phải thay đổi thói quen mua sắm. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, việc đi chợ tại các điểm hợp pháp đã trở thành nếp quen mới. “Đi xa hơn một chút nhưng yên tâm hơn về vệ sinh, thực phẩm sạch sẽ hơn,” bà chia sẻ.

Hà Nội kiên quyết xử lý các trường hợp lấn chiếm vỉa hè, lòng đường làm nơi kinh doanh buôn bán.

Với tiểu thương, quá trình chuyển đổi không tránh khỏi những bỡ ngỡ ban đầu. Bà Hà Thị Ngọc, hiện buôn bán tại chợ Xanh, Cầu Giấy, từng là một trong những người bán hàng ở khu vực chợ tự phát ven đường. Bà cho biết: “Lúc mới vào chợ, tôi cũng lo mất khách, chi phí cao hơn. Nhưng bán trong chợ thì không phải lo bị giải tỏa, hàng hóa cũng được bảo quản tốt hơn. Khách quen dần quay lại, việc buôn bán ổn định hơn trước.”

Ở góc độ sức khỏe cộng đồng, bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nhấn mạnh: “Kiểm soát nơi bán là một khâu rất quan trọng trong chuỗi bảo đảm an toàn thực phẩm. Khi chợ cóc được xóa bỏ, nguy cơ nhiễm bẩn từ khâu phân phối thực phẩm sẽ giảm đáng kể, góp phần bảo vệ sức khỏe người dân lâu dài.”

Chính những thay đổi cụ thể, nhìn thấy được trong đời sống hàng ngày đã tạo nên sự đồng thuận xã hội – yếu tố then chốt để việc dẹp chợ cóc không chỉ là chiến dịch ngắn hạn, mà trở thành nền nếp quản lý đô thị bền vững.

Có thể thấy, dẹp 231 chợ cóc là bước đi thể hiện rõ quyết tâm của Hà Nội trong việc chỉnh trang đô thị, lập lại trật tự không gian công cộng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khi vỉa hè được trả lại cho người đi bộ, giao thông thông suốt hơn, thực phẩm được kiểm soát chặt chẽ hơn, Thủ đô không chỉ đẹp hơn trong mắt người dân, mà còn an toàn hơn trong từng bữa ăn.